İSKENDERUN-DİVRİĞİ SİNYAL SİSTEMİ NASIL ÇALIŞIR

       (yazının içeriği ve yorumlar bana aittir, kaynak belirtilerek kullanılabilir,konular genişletilecek)

Iskra sinyal sisteminde çalışma prensibi aslında dal dal ayrı olmakla beraber, kısaca basit biçimde anlatılacak olursa. Öncelikle bütün hat boyunca gerekli kablolar çekilir. Daha sonra bloklar ve sinyaller, makaslar, geçitler, ray devreleri yerleri belirlenerek oluşturulur. Blok demek, içinde trenin yürüdüğü ve uzaktan izlenebilen minimum 1500 mt.  Maksimum 5000 mt. olan hat kesimidir. Blokların güvenliği ray devreleri ile sağlanır, raya verilen 3-5v.un rayın diğer ucundan alınarak kurulan sistematiğe blok denir. Bu raydaki elektrik trenin girmesi ile kısa devre olur ve sistem bunun tren olduğunu algılar(normal şartlarda). Makaslar : motorlu makaslar; motorlu makaslar uzaktan kumanda edilebilen ve treni istediğin yola almaya yarayan demiryolu ekipmanıdır ve çok önemlidir(periyodik bakımı en mecbur olan ekipmandır)..varsa hemzemin geçitler oluşturulur,geçitler trenin belli bir mesafeden görünmesi ile ray devresi bilgisi ile çalışır. Bir de sadece sinyalin açılması ile çalışan geçitler vardır bunlara istasyon içi geçit denir. Sinyaller istasyon içi giriş ve çıkış sinyalleri, bir de otomatik blok sinyalleri olarak ayrılırlar. Bu sinyaller oluşturulan blok conta noktalarına yerleştirilerek blok sinyalleri oluşturulur, istasyondaki limit contalarının yanına yerleştirilerek istasyon içi sinyaller oluşturulur, doğru yollara yüksek sinyal, yan yollara cüce sinyal konur.

Böyle anlatımla anlamak biraz zor olduğu için şimdi iki sinyalsiz örnek istasyona sıfırdan bir sinyal sistemi kuracağız. A istasyonu  B istasyonu arası 15 km. olsun

                       

ŞİMDİ BU İKİ İSTASYON ARASI SİNYALİZASYON SİSTEMİ KURACAĞIZ.

İlk survey yaptığımızda, makasların nereye konacağına bakmayız  çünkü makasların yeri değişmez,makasın  olduğu yere makas motorlu sistemi kuracağız, bizim bakacağımız şey, istasyon içi sinyallerin konacağı yer contaların oluşturulacağı alan, blokların nasıl oluşturulacağı blok sinyal ve contalarının yerinin belirlenmesi. Bu arada kablo işlerine hiç girmiyoruz kabloların çekildiğini varsayıyoruz.

Şimdi anlatım kolaylığı için işimizi böleceğiz önce A istasyonu:

 

A  istasyonu eski sistem böyle görünüyordu şimdi sinyalizasyonu kurmaya başlıyoruz. Öncelikle numaralandırma konusunda sistem şöyledir. Bir istasyonun A yönü kabul edilen tarafta makas ve sinyal numaralandırmaları tekli rakamlardır 01,03,05 gibi B yönü ise çiftli numaralanır. Biz A yönüne koyduğumuz ilk motorlu makasımız 01 makas olur, ikincisi 03 makas olur. İlk sinyalimiz 01 numara alır. Yollara ait sinyalerde ise önce yol numarası sonra da A yönündeki bir sinyalse yol numarasının ardına 1 eklenir yani A yönündeki 2.yol sinyali 21 numarayı alır,B yönündeki 2.yol sinyali 22 numarayı alır. Bir de OS dediğimiz makasları içine alan bölge oluşturulur burası makas bölgesidir.OS lerde ray devreli olur. Şimdi bu bilgilerle istasyonumuzu sinyallendirip numaraları veriyoruz. Sistemde ayrıca istasyonlarda numara alır ilk istasyon 01 ikinci istasyon 02 olur ve devam eder.A istasyonu 01 dir.

 

Şimdi istasyonu numaralama yaptık sinyal ve makasları yerleştirdik,bu projeye göre kablolar çekildi, sıra açık hatta geldi açık hatta bloklar ilk blok 1.blok ondan sonra 2.blok diye gider numaralandırma. Birinci blok contası ile ikinci blok contasının birleştiği yer yaklaşma sinyalinin bölgesidir buraya karşılıklı sinyal konur, istasyona bakan yaklaşma sinyalidir, diğeri normal blok sinyalidir. Yaklaşmalar numarasının başına Y konarak numaralanır. İlk yaklaşma sinyali aynı zamanda ilk otomatik blok sinyali olarak geçer, OBS 1 dir. Sinyal numarasıda 011 olur, onun karşılığı olan sinyal ise 012 olur. Bu sıralama ve numaralama mantığı sonuna kadar böyle gider ,OBS 2  021-022  OBS 11 olursa 112-111 diye numaralanır. OBS numaralandırmasında dikkat edilecek husus, A dan B ye giderken çift numaralı blok sinyali görünecek, B den A ya giderken tek numaralı blok sinyali olacak.birde iki istasyon arası mesafe uzun olduğunda iki istasyon arasına OBS sinyali konur bu sinyalin OBS nin kendi binası ,kendi röle grubu ve kendi güç kaynağı vardır.Talepleri her iki yöndeki istasyonlardan alır, ama yapacağı işlemi kendi içindeki mantık devresine göre yapar yada yapmaz. OBS ler(iki istasyon arası ve binası olan) sadece hattı carisi olan bir küçük istasyondur. Karışıklık olmasın diye söylemek zorundayım yaklaşmalarda OBS dir ama onların her türlü işlemi ve röle grubları istasyondadır.  Şimdi iki istasyon arası hattı cari kısmınıda sinyalin mantığı ile contalar oluşturup sinyal yerleşimini yapalım.

Şekilde de görüldüğü üzere, iki istasyonun giriş sinyalleri arasında kalan kısım otomatik blok sinyalleri ile teçhiz edilir. Otomatik blok sinyallerinin en önemli özelliği, kumandalı sinyal olmamasıdır, yani bir istasyonun giriş ve çıkış sinyallerine tek tek kumanda edebilirsiniz, ama otomatik blok sinyalleri, aldığı talep yönüne göre, durum değerlendirmesini kendi içinde yapar, sinyali açma şartı oluşmuşsa sinyali açar,yok eğer önündeki blok ta bir tren varsa veya arıza varsa sinyali açmaz ve bu duruma uzaktan kumanda edilemez. Önündeki blok ta tren varsa o an sinyali açmaz ve beklemede kalır, bloktaki tren bloğu ne zaman boşaltırsa, sinyali otomatik açar. Otomatik bloklarda OBA-OBK olayı vardır bu da OBA(otomatik blok açma) o yöndeki tüm blok sinyalleri etkileyen bir durumdur.misal: A dan B ye tüm sinyaller açık iken A dan B ye bir OBA yaptığınızda ,çıkış sinyali dahil tüm blok sinyalleri kırmızı olur.

 

 

 Otomatik blok ların çalışması: istasyondan herhangi bir yoldan çıkış sinyali tanzimi yapıldığında, eğer istasyonun makasları istenilen pozisyonda ise(değilse otomatik döner) herhangi bir olumsuz durum yoksa, bu talep ilk otomatik blok sinyaline gider, otomatik blok sinyali bu talebi bir sonraki otomatik blok sinyaline, FMX blok dediğimiz çoklamalı frekans devresi vasıtası ile belli değerdeki bir frekansla(1010hz) A dan B ye doğru ana kablo üzerinden 8. Perden yollar. OBS 2 bu bilgiyi aldığında, kendi kontrollerini yapar talebi uygun görürse, oda bir önündeki otomatik blok sinyaline 1010hz le devam ettirir(Y032). Y032 bu talepi aldığında şartları kontrol eder, uygunsa önce B istasyonundan çıkışları engeller kilitler, ondan sonra gerisin geriye yani B den A ya 1240Hz le bu talepin kabul edildiğini ve sinyallerin açılmasını söyler, bu 1240Hz A istasyonuna ulaştığında talep kabul edilmiş olur ve bütün sinyaller açar. 

Bunu aşağıda kumanda masası üzerinde şekil şekil görebilirsiniz. Şimdi ilk resim şekil -1 de  normal hali herhangi bir talep yok, 2. Yolda bir tren bekliyor

İkinci resimde şekil 2 de  A istayonundan 2.yoldaki trene sinyal talebi yapıyoruz, görüldüğü gibi ilk önce makaslar kendini blokeye alarak kilitleniyor artık makaslar kumanda verilse bile dönemez. Yön oku ile talep yola çıkıyor B istasyonundan talebin kabul edilmesini bekliyor. Yani 1010 Hz gidiyor, 1240Hz cevabını bekliyor.

 

Şimdi şekil 3 de  B istasyonundan beklenen cevab geldi ve sinyallerimiz açtı. Trenimiz güvenle yoluna devam edebilir.

 

                                              SİNYALİZASYONUN TEMEL EKİPMANLARI

 

                     Sinyalizasyonun temel çalışma mantığını ve temel numaralama mantığını kabaca anlatmış olduk. Bu giriş faslından sonra sinyalizasyonun ana sistem kurgularının nasıl çalıştığını ve görevlerini  anlamak için her birini ayrı ayrı inceleyeceğiz.

GÜÇ KAYNAKLARI

SİNYALLER

RÖLE GRUPLARI

 KUMANDA MASASI

UZAKTAN KUMANDA

TELEFON SİSTEMİ

MAKASLAR

RAYDEVRELERİ

GEÇİTLER

KABLOLAR

SDH

 

 

  GÜÇ KAYNAKLARI

Sinyalizasyonda kullanılan güç kaynağı sistemi kesintisiz güç kaynağıdır. Elektrik kesintilerinden en az 8 saat etkilenmez, aküler sayesinde. Sinyalizasyonda ana besleme olan Katener 220V  u ve şebeke 220V u sinyal sisteminde besleme yapan görev yapan hiçbir parçayı direk çalıştırmaz.220V AC sisteme DC panosu üzerinden gelir ve dağılır. Ana besleme 220V, Sadece ama sadece redresörleri çalıştırır, redresörler aküleri  besler, ortada akü destekli bir 60VDC vardır. Bu 60VDC invertör leri besler, PSK yı besler, invertör ler sistemin ray devrelerini besleyen 220V/83,3 Hz çıkarır besler, PSK ise sistemin 220V/50Hz ihtiyacını karşılar(sinyaller  ve makas motorlarının) PSK nın açılımı  Point Signal Konvertor yani makas sinyal Konvertor üdür.

Sinyalizasyon sisteminin ihtiyaçı olan enerji çeşitleri, PS dediğimiz power suply dolaplarında çevrilerek sisteme verilir. PS sistemdeki enerjilerin istenilen düzeyde olup olmadığını, akülerin şarj olup olmadığını, ve diğer kontrolleri yaparak masaya ve merkeze bilgisini veren akıllı dolaptır. İnvertör ve PSK nın ürettiği enerjiler PS üstünden sisteme dağılır. DC ve PS panosuna giren çıkan bütün enerjiler sigortalar tarafından korumalıdır. Sigortaların çok fazla olmasından dolayı aşağıdaki sigorta listesi her sinyalcinin cebinde gezmelidir.

PS nin içi epey karışıktır aşağıda PS nin içi görülmektedir.