SİNYALLER

Sinyalizasyonun baş aktörü olan sinyallerin, şekil olarak çeşitleri vardır. Bunlar  önce yüksek sinyal,cüce sinyal olarak ayrılır, yüksek sinyaller kendi içinde 4 lü yüksek sinyal, 3 lü yüksek sinyal olarak ayrılır.

Bize bu işin başında hocalarımız tarafından öğretilen en büyük öğreti; sinyalcinin en önemli görevi sinyallerin kırmızısını yakmak denmişti. Sinyalin kırmızısını yakmak en büyük emniyet tedbiridir. Çünkü kırmızı yandığında tren geçemez, bir arızadan dolayı siz kırmızıyı yakamazsanız, tren orada sinyal olduğunu bile görmediğinden kazalara sebep olabilir.   Sinyaller üstünde takılı olan insört röle grubu denen ekipmanla sinyalleri açar, insört istasyondan gelen bilgilerle çalışır ve sinyalin kırmızı,sarı,yeşil durumuna göre ATS yani otomatik tren durdurma sistem bilgisi de üretir..insörtlere gelen sinyal açma bilgileri ile beraber 220V. Sinyal besleme enerjiside gelir, bu enerji insörtteki trafolar vasıtası ile 12V a düşürülerek lambalar yakılır. 3 Lü yüksek sinyalde en alt lamba kırmızıdır, 4 lü yüksek sinyalde en altın bir üstü kırmızıdır, cüce sinyalde ise en üst kırmızıdır.

 

                                                                   RÖLE GRUBLARI

ISKRA sinyalizasyon sisteminin belkemiği röle grublarıdır. Her iş ve her işlem röle grubları tarafından denetlenir ve yapmak isdeğiniz kumandanın gerçekleşip gerçekleşmeyeceğine röle grubları karar verir. Bu sistemde her bir ekipman için bir röle grubu tahsis edilmiştir. Bunları tek tek ele alacak olursak;

000 RÖLE GRUBU(MOTORLU MAKAS RÖLE GRUBU)

000 RÖLE GRUBU motorlu makasların ister tek kumandası, ister sinyale bağlı otomatik dönmesi esnasını kontrol eden ,gerçekleştiren ve makasın pozisyonunu bildiren röle grubudur. Her istasyonda kaç motorlu makas varsa o kadar 000 röle grubu vardır.

010 RÖLE GRUBU(DEDEKTÖRLÜ MAKAS RÖLE GRUBU)

010 RÖLE GRUBU motorlu olmayan makasların pozisyonunu masaya ve merkeze bildirmek için kullanılan röle grubudur, bu makaslara kumanda edilmez,elle tanzim edilir ama pozisyonu görünür.

020 RÖLE GRUBU(İSTASYON İÇİ RAY DEVRELERİ)

İstasyon içi ray devrelerinin beslemesi,geri dönüp işlenmesi, o bölgenin meşguliyeti blokesi bu röle grubu üzerinden yapılır. İki kısımdır, 1.kısmı yolları kontrol eder,2.kısmı OS leri yani makas bölgesi ray devrelerini kontrol eder. OS lere ve yollara giren trenleri bu röle grubu sayesinde takip ederiz.

030 RÖLE GRUBU(LİNE GRUB-YÖN RÖLE GRUBU)

Her istasyonda iki yön vardır, A(1) yönü  B(2) yönü. Bir istasyon kendinden önceki istasyona talep yapıyorsa ,kendisi B olur, önceki istasyon A olur bu talep B den A ya olmuş olur, aynı istasyon kendisinden sonraki istasyona talep yapıyorsa kendi A olur sonraki istasyon B olur. İşte bu nedenle istasyonun iki yönü vardır ve bu yönleri 030 la belirleriz sabitleriz, istasyon B olduğunda ayrı 030 kullanır, A olduğunda ayrı 030 kullanır.030 lar sadece çıkış sinyallerinde işlem yapar giriş sinyallerinde etkisizdir. Her istasyonda iki 030 röle grubu vardır,biri A yönü çıkışlarda kullanılır,diğeri B yönü çıkışlarda kullanılır.

040 RÖLE GRUBU(YAN YOL R.G)

040 RÖLE GRUBLARI sinyalsiz yolların olduğu istasyonlarda, yani tesisata bağlı olmayan ray devresi olmayan,sinyali olmayan bir yolun içindeki trenin ,yan yol sinyaline bakarak hareket etmesini sağlayan sistemdir, yan yol sinyalleri flash dır, sarı flaşh veya yeşil flash olarak yanar.

050 RÖLE GRUBU(CONTROL R.G)

İstasyon röle grublarındaki olan her olay her kumanda control röle grubu tarafından onay alarak yapılır, bunu sistem kendi içinde yapar,çünkü bütün röle grub bağlantıları 050 den dağılır,anormal durumlarda masadaki alarm zilini çalar(makas flash,sinyal ampulu patlak,butonlar basılı kalırsa vb.). her istasyonda 1 adet bulunur.

060 RÖLE GRUBU

Sinyal techizatı olmayan bir yola ,kör yol gibi vb. sinyal açmak için kullanılan röle grubu. Açılacak sinyalin hedef butonu görevini yapar.

090 RÖLE GRUBU(LOKAL R.G)

090 röle grubu bir istasyonun, yerel kumanda,uzaktan kumanda, manevraya geçme gibi işlemlerinin yapıldığı röle grubudur. A yönü B yönü olarak iki kısmı vardır. Her istasyonda 1 adet bulunur.

100 RÖLE GRUBU

100 Lük röle grubu çok nadir kullanılan kurvazman makas denen, yerlerde kullanılan röle grubudur

110 RÖLE GRUBU(SİNYAL R.G)

110 Röle grubu sinyal röle grubudur, bu röle grubu ait olduğu sinyalin tanziminde şartları kontrol ederek, sarı veya yeşil sinyal açmasını sağlar, ayrıca sinyalin değişik kombinasyonlarının hepsi bu röle grubu vasıtası ile açar. İstasyonda kaç adet sinyal varsa o kadar 110 R.G vardır.

120 RÖLE GRUBU (GEÇİT R.G)

120 röle grubu istasyona bağlı geçitlerin, start alarak çalışmasını sağlar ve bu bilgileri masa ve kumanda merkezine gönderir. Her geçit için 1 adet kullanılır.

150 RÖLE GRUBU (YAKLAŞAN SİNYAL)

150 Röle grubu sinyalli bölgeye girildiğini haber veren, normalde hep sarı yanan ilk sinyaldir ve sinyalli bölgeye girildiğini belirten yaklaşma sinyalidir.

160 RÖLE GRUBU( KUMANDA R.G)

160 röle grubu ister kumanda masasının ister kumanda merkezinin sisteme kumanda etmesini sağlayan, her bir ekipmana ait bir rölenin olduğu röle grubudur. İstasyondaki sinyal makas yoğunluğuna göre iki veya üç adet 160 röle grubu bulunur.

170 RÖLE GRUBU(TRACK RÖLE GRUBU)

170 Röle grubları açık hattaki ray devrelerinin beslemesi kontrolü ve bilgilerin alınması sisteme verilmesi işini görür. Açık hat devreleri demek, blok lar demektir. İki kısımlıdır iki blok kontrolü yapar. Ray devrelerinin nasıl çalıştığı ilerde ayrıntılı açıklanacaktır.

175 RÖLE GRUBU(TRACK KASKAD)

175 röle grubu iki istasyon arasındaki OBS bloklarında mesafe uzunluğundan dolayı bloklar iki ye veya üç e bölünür. Sistemde bir blok olarak görünen yer aslında kendi içinde iki veya üç bloktur, işte track kaskad bu iki li veya üç lü blokların bilgilerini değerlendirerek, sisteme tek blok olarak bilgi verilmesini sağlar. Bir bloğun ikiye üçe bölünme sebebi; bir blok ray devresi azami 1750 mt. Olabilir, istasyon aralarında kalan bölgede, 4-5 km lik bir alan bir blok olarak gösterilmesi planlandığında bu bloğa birden fazla ray devresi kurmak icab eder, birden fazla ray devresi kurulur ama sistemde tek blok olarak görülmesini görevi 175 kaskad röle grubu yapar. 

200 RÖLE GRUBU(İNSÖRT)

200 Lük insörtler 4,lü yüksek sinyaller de genelde giriş sinyallerinde kullanılan ekipmandır. İstasyondan sinyal direğine gelen bilgiyi insört yorumlayarak gerekli sinyali açar. Her sinyalde vardır.

210 RÖLE GRUBU(İNSÖRT)

210 İnsörtler  3,lü yüksek veya 3,lü cüce sinyalde kullanılan sinyal açma ekipmanıdır

                OTOMATİK BLOK RÖLE GRUBLARI

Otomatik blok röle grupları ISKRA ya ait değildir alman SEL firmasının röle gruplarıdır.

10510 RÖLE GRUBU(İSTASYON BLOK)

10510 Röle grubu istasyonun hem A yönü hem B yönü bloklardaki hareketleri denetleyen röle grubudur. Sinyal açma sinyal talep kabulu OBA-OBK yapar. Her istasyonda 1 adet bulunur

10520 RÖLE GRUBU(SİNYAL BLOK)

10520 Röle grubu istasyon ve OBS lerde bulunan blok sinyallerinin,anklaşman ve talep, talep kabul yapan röle grublarıdır. İki kısımdır 1 yönü ve 2 yönü olarak çalışır 1 yönü: A dan B ye   2 yönü: B den A ya…her istasyonda iki adet,her OBS de bir adet bulunur.

15510 RÖLE GRUBU(SİNYAL R.G)

15510 Röle grubu, 10520 röle grubu gelen talebi kabul ettikten sonra bu röle grubuna emir verir bu röle grubu otomatik bloktaki sinyalin lambalarının, gelen emre göre sarı veya yeşil yanmasını sağlar, istasyon içindeki 110 luk röle grubunun otomatik bloktaki benzeridir. İstasyonlarda iki adet,OBS lerde 1 adet bulunur

17510 RÖLE GRUBU(BİLDİRİM)

17510 Röle grubu iki istasyon arası otomatik blok bilgilerini kumanda masasına ileten röle grubudur. Otomatik bloklar kendilerinde olan hareketleri FMX indication denen frekans çoklamalı bir sistemle her iki yönede iletirler, bu bilgileri alan istayonlar bu bilgileri 17510 röle grubuna ileterek ilgili rölelerin çekmesini sağlar ve bu röle kontakları vasıtası ile kumanda masasına ve merkeze bu bilgiler iletilir. Sadece istasyonda bulunur.

13500 FMX BLOK

FMX blok değişik bandlardaki frekans verici ve alıcı kartlardan oluşan bir ekipmandır. Görevi otomatik blok sinyal taleplerinin, sinyal talep kabullerinin ve OBA, taleplerinin iletilmesinde kullanılır. Her bir olay için değişik frekans kullanılır ve aynı per üzerinden gönderilir kabloda, 7.per den çalışır. İlerde konu detaylandırılacaktır.  Her istasyon ve OBS lerde 1 adet bulunur

FMX İNDİCATİON

Bu ekipmanda FMX blokla aynı mantıkla çalışır, ama görevi ve çalıştığı per farklıdır. Görevi; otomatik bloklardaki sinyal hareketlerini istasyonlara bildirmek ve OBS lerde gece gündüz voltajını ayarlamak,ayrıca iki istasyon arası sinyal ve blokların hareketlerini o iki istasyona da bildirmek için kullanılır. Her istasyon ve OBS de bulunur. Track kabloda 9. Per de çalışır…

                         

                                                 KUMANDA MASASI

Kumanda masaları her istasyonda bulunan, o istasyona ait, makasların ,sinyallerin kumanda edildiği bir ekipmandır. Kumanda masalarında işlem yapabilmek için dispeçerden yerel kumanda almak zorundayız,yoksa masa normalde sadece o istasyonda olan tren ve sinyal hareketlerini izleme yeridir. Kumanda masasında bütün sinyal kumandaları çift butonla yapılır. Kumanda masalarında bulunan anahtar 1 konumunda masanın enerjisi kesiktir masa karanlıktır. 2 konumunda bütün bilgiler masa üzerinden izlenir, ve dispeçerden yerel kumanda alınarak her işlem yapılabilir. 3 konumu acil durum konumudur, herhangi bir sebeble merkezle irtibat kesildiğinde merkezin kumanda yeteneğini kaybettiği arizi durumlarda masa 3 e alındığında bütün kumanda yetkisi yerel masanın olur, masa 3 e alındıkatn sonra tekrar 2 ye alınmalıdır, yoksa dispeçer arıza düzelse bile kumanda edemez.

                                                        UZAKTAN KUMANDA

Sinyal sisteminde,bir merkez vardır, bu merkez (İskenderun-narlı) kendine bağlı tüm istasyonlardaki makas ve sinyal hareketlerini hem izler, hem de kumanda eder. Merkezdeki bu işleri yapan görevliye dispeçer(trafik kontrolörü) denir. Dispeçer izlediği güzergahtaki trenlerin sevk ve idaresinden sorumludur, sinyalleri açar, makasları çevirir, istasyonlara yerek kumanda verir talep halinde, dispeçerlerin yaptığı her kumanda ve konuşmalar kayıt altındadır. Merkezin çalışma şekli  ilerde ayrıntılı anlatılacaktır.

                                                            TELEFON SİSTEMİ

 Sinyalizasyon sistemindeki telefon sistemi zaman içinde değişmiştir. Şu an kullanılan telefon sistemi SDH yani fiber üzerinden çalışan Telesis santralli telefon sistemidir. Bu sistemde telefon aboneleri SDH sisteminde e1 ler üzerinden taşınarak istasyonlara 30 veya 15 abone olarak inmekte ve hareket memurlarına ,sinyallere OBS lere dağılmaktadır. Bu telefonlarla hem kendi aralarında görüşme, hem de asıl işi olan kumanda merkezi ile görüşme yapılmaktadır. Telefon sistemi ilerde geniş anlatılacaktır.

MAKASLAR

   Makaslar sistemin en önemli parçalarından biridir. Bu sistemde devamlı kullanılan makaslar motorlu makas olarak dizayn edilir, az kullanılan makaslar ise detektörlü olarak dizayn edilir. Motorlu makaslar adından da anlaşılacağı üzere içinde ki motor vasıtası ile uzaktan makasa konum değiştirmeye yarayan makaslardır. Dedektörlü makaslar ise konumu elle çevrilerek yapılır, ama bilgisi masadan ve merkezden görünür.

                                                    RAY DEVRELERİ

 Ray devreleri istasyon içi ve açık hat olmak üzere iki kısımdır. İstasyon içi ray devreleri tek ray izole sistemi ile yapılır, açık hatlar ise çift ray izoledir bunun anlamı ise şudur; istasyon içinde katener akımının dönüşünü ray üzerinden sağlarken her contaya EB(empedans bond) bağlanamayacağı için, çünkü istasyon içinde çok fazla izole cebre olmak zorunda. Her cebreye EB bağlanırsa ray direk kısa devre olur ,ray devresi çalışmaz.. işte bu yüzden istasyon içlerinde rayın biri eksi kabul edilir ve her yolun OS in eksileri birbiri ile irtibatlandırılır ki katener dönüş akımı istasyon içinde kendine rahat bir yol bulsun ve dönüşünü tamamlasın diye…bu işin şu sakıncası vardır ama çaresi de bu aşamada yoktur  sakıncası; istayon içinde eksi ray dediğimiz ray hangi yol hangi OS olursa olsun kırılsa kökünü söküp atsanız sistem bunu algılayamaz meşguliyet bilgisi veremez. Eksi raylar kontrolsüz  raylardır ve devamlılığında mecburiyet vardır, devamlılığına herhangi bir zarar gelmesin diye eksi raylar birbirleri ile belirli noktalardan birleştirilir. Ray devresi çalışması, iki raya verilen  düşük voltajlı enerjinin tren vasıtası ile kısa devre edilmesi prensibine dayanır, böyle olunca tek ray izolenin bir mahsuru görünmüyor, ama ray devresinin bir amacıda rayların sağlamlığını denetlemek denince iş orada karışıyor, çünkü istasyon içinde yolda,OS de rayın birini kontrol edebiliyoruz eksi rayı kontrol etmenin bu şartlarda imkanı yok. Ama açık hatlar böyle değildir, açık hatlarda çift ray izole li ray devreleri kurulduğu için hangi ray kırılırsa kırılsın ikisini de kontrol edebiliyoruz.açık hatlarda bir blok ray devresi şekildeki gibi çalışır.

 

                                                                   GEÇİTLER

Hemzemin geçitler, her ne kadar trafiği olumsuz etkilesede ,maalesef ülkemizde yaygın şekilde kullanılmaktadır. Sinyal sisteminde de mecburen hemzemin geçit yapılandırması vardır. Iskra sinyal sisteminde istasyon içi, açık hat ve hem istasyon içi hem açık hat olmak üzere üç tip geçit vardır. Bu geçitler de kendi içinde bariyerli, ışıklı sesli olmak üzere ikiye ayrılır. Bu geçitler otomatik olarak yolu kapatır ve kendi kendine yolu açar. Çalışma mantığı; istasyon içi geçitler bir çıkış sinyali veya giriş sinyali açılması ile aktif olan geçitlerdir. Bunlar sinyale bağlı çalışır. Açık hat geçitleri ise, bulunduğu yerden en az 1500 mt. Mesafeden ray devresi meşguliyeti ile çalışırlar. Açık hat geçitleri kendi içinde bilgi aldığı blokların durumuna göre sınıflandırılır. Eğer mesafe kurtarmayıp üç bloktan bilgi alıyorsa ACB tipi, C geçit in bulunduğu bloğu temsil eder, geçit bir bloğun içine dahil olup mesafesi kurtarıyorsa ya AC yada BC tipi olarak kurulur. Birde tam conta noktasına denk gelen geçit tipi vardır bunda C bölgesi olmayacağı için AB tipi olur. Geçitler start aldıktan 45 saniye sonra tamamen yolu kapatmalıdır. Bir trenin geçidi geçip geçmediğini anlamak için her geçidin 15-20 metrelik ve 10-20 KHz lik kendine has ray devresi vardır geçidin önünde, bu ray devresi diğer ray devresi ile etkileşime geçmez frekansları itibarı ile, biz buna HF bölgesi ray devresi diyoruz. Bu devre bize trenin geçidi geçtiği bilgisini veriyor sistem geçidi kaldırıyor. Geçitlerde tipine göre röle grubları bulunur.

500 RÖLE GRUBU

Bı röle grubu, açık hat geçitlerin ray devresi bilgilerinin yorumlanıp sisteme verdiği geçidi aktif yapan çalıştıran ve susturan röle grubudur.

510 RÖLE GRUBU

Açık hat geçitlerde ikili  ışıklı ve sesli ihbar vermek için  kullanılan röle grubu, her bariyerli geçitte vardır, ama bariyersiz ve sadece ışıklı sesli ihbar veren geçitlerdede sadece bu röle grubu vardır.

515 RÖLE GRUBU

Bu röle grubuda 4 lü ışıklı  ve sesli ihbar da kullanılır

520 RÖLE GRUBU

Açık hat geçitlerin, bariyerlerine kumanda eden ve bilgilerini veren röle grubudur. İki bariyerlidir.

525 RÖLE GRUBU

Açık hat geçitlerin, bariyerlerine kumanda eden ve bilgilerini veren röle grubudur. dört bariyerlidir.

800 RÖLE GRUBU

İstasyon içi bariyersiz, sadece ışıklı ve sesli ibar veren geçitlerde kullanılır.

810 RÖLE GRUBU

İstasyon içi bariyerli  geçitlerde kullanılır.

 

KABLOLAR

ISKRA sinyal sisteminde çok çeşitli kablolar kullanılmaktadır, hepsi yer altı kablosudur, bunların tipi ve kullanma alanları şöyledir.

15x4x1,4 Track Kablo: ana hat kablosudur. iki istasyon arası devamlılığı vardır. İki istasyon arası sinyal talepleri, ray devresi geri dönüş voltajları ,blokların durumu,sinyallerin durum bilgisi,telefon lar vb. işleri görür.

80x1,4 istasyonlarda istasyon röle odası saha dolapları(CB) arasındaki bağlantılar için kullanılır.

24x1,4 CB ile yaklaşma sinyalleri arasında kulanılır

5x1,4  CB ile makas motoru ve CB ile ray devresi beslemeleri için kullanılır

16x0,9  CB ile sinyaller arasında kullanılır

5x0,9  röle trafosu dönüşlerinde kullanılır 

                        SDH VE FİBER KABLO

Yeni : fiber kablo; fiber kablo sisteme sonradan girmiştir. 6x8 lik fiber döşenmiştir , 6 bobini, her bobinde 8 kıl olmak üzere, 48 kıl fiber döşenmiştir. Fiber le beraber bilgi iletim ve telefon sistemi SDH denen son teknoloji ile çalıştırılmıştır. SDH bilgileri ışık la taşıyan sistem bu iş için fiber kabloyu kulanıyor. Bizim mevcut bilgilerimiz direk fibere giremeyeceği için, bu SDH sistemine bağlı MUX dediğimiz taşıyıcı kanalların olduğu sistem bizden bilgileri alıp, Fiber e yani SDH sistemine vermekte..

şekilde görüldüğü gibi TI30 ıskra sisteminin bilgi alışverişcisi TI30 dan çıkan bilgi MUX daki kanalına gidiyor, MUX da SDH e veriyor ve fiber üzerinden bütün bilgiler taşınıyor.